Surah 12 · 111 verses · Sheikh Amissi Radjabu Ntamba

Surah Yusuf in Rundi

In English with tafsir

بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ

12:1

الٓرۚ تِلۡكَ ءَايَٰتُ ٱلۡكِتَٰبِ ٱلۡمُبِينِ

Alif,Laam,Miiym, (Insiguro y’izi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo n’Imana yonyene gusa.) Aya majambo nayari mugitabu c’Imana gitagatifu kigaragaza ibintu vyose

12:2

إِنَّآ أَنزَلۡنَٰهُ قُرۡءَٰنًا عَرَبِيًّا لَّعَلَّكُمۡ تَعۡقِلُونَ

Mu vy’ukuri nitwebwe twamanuye iyi Qur’ani ntagatifu mururimi rw’icarabu kugira ngo mushobore gutahura

12:3

نَحۡنُ نَقُصُّ عَلَيۡكَ أَحۡسَنَ ٱلۡقَصَصِ بِمَآ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانَ وَإِن كُنتَ مِن قَبۡلِهِۦ لَمِنَ ٱلۡغَٰفِلِينَ

Twebwe tukuganiriza ibiganiro vyiza mukukwereka yuko iyi Qur’ani ntagatifu mu vy’ukuri wewe imbere yibi vyose ntiwari mubantu bafise izi nkuru

12:4

إِذۡ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَٰٓأَبَتِ إِنِّي رَأَيۡتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوۡكَبًا وَٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَ رَأَيۡتُهُمۡ لِي سَٰجِدِينَ

Mugihe intumwa y’Imana Yussufu (iii) yabwira Se wiwe ati:- Data wanje, mu vy’ukuri jewe nabonye inyenyeri cumi n’imwe hamwe n’Izuba n’Ukwezi nabibonye bimpfukamira

12:5

قَالَ يَٰبُنَيَّ لَا تَقۡصُصۡ رُءۡيَاكَ عَلَىٰٓ إِخۡوَتِكَ فَيَكِيدُواْ لَكَ كَيۡدًاۖ إِنَّ ٱلشَّيۡطَٰنَ لِلۡإِنسَٰنِ عَدُوٌّ مُّبِينٌ

Se wiwe avuga ati:- ewe mwana wanje, izi ndoto zawe ntuzibwire bene wanyu ntibaze bakugirire inabi, mu vy’ukuri Shetani ku muntu n’umwansi ari k’umugaragaro

12:6

وَكَذَٰلِكَ يَجۡتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعۡمَتَهُۥ عَلَيۡكَ وَعَلَىٰٓ ءَالِ يَعۡقُوبَ كَمَآ أَتَمَّهَا عَلَىٰٓ أَبَوَيۡكَ مِن قَبۡلُ إِبۡرَٰهِيمَ وَإِسۡحَٰقَۚ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Uku niko Umuremyi wawe azogutora n’ukukwigisha ukuri kw’ibintu, kandi izokwiza imigisha yayo kuri wewe hamwe no kuruvyaro rw’intumwa y’Imana Yaaqubu (iii), nkuko yahaye kuva kera kuri ba So wanyu intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Is’haqa (iii) ntankeka Umuremyi wawe niwe afise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

12:7

لَّقَدۡ كَانَ فِي يُوسُفَ وَإِخۡوَتِهِۦٓ ءَايَٰتٌ لِّلسَّآئِلِينَ

Mu vy’ukuri kuntumwa y’Imana Yussufu (iii) hamwe na bene wabo harimwo icirwa cugufata nkankama ku bantu babaza kugira ngo batahure

12:8

إِذۡ قَالُواْ لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَىٰٓ أَبِينَا مِنَّا وَنَحۡنُ عُصۡبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِي ضَلَٰلٍ مُّبِينٍ

Bene wabo mugihe bavuga bati:- mu vy ‘ukuri Yussufu hamwe na mwene wabo nibo bakundwa cane n’Umuvyeyi wacu gusumba twebwe mugihe twebwe ari umurwi w’abantu b’inguvu mu vy’ukuri umuvyeyi wacu ari mubuzimire buri k’umugaragaro

12:9

ٱقۡتُلُواْ يُوسُفَ أَوِ ٱطۡرَحُوهُ أَرۡضًا يَخۡلُ لَكُمۡ وَجۡهُ أَبِيكُمۡ وَتَكُونُواْ مِنۢ بَعۡدِهِۦ قَوۡمًا صَٰلِحِينَ

Nimu mugandagure uyo Yussufu (iii) canke mumute mugisagara cakure kugira ngo amaso ya So wanyu abahindukirire mwebwe hanyuma munyuma y’ibi vyose mwebwe muzoca muba mu bantu beranda

12:10

قَالَ قَآئِلٌ مِّنۡهُمۡ لَا تَقۡتُلُواْ يُوسُفَ وَأَلۡقُوهُ فِي غَيَٰبَتِ ٱلۡجُبِّ يَلۡتَقِطۡهُ بَعۡضُ ٱلسَّيَّارَةِ إِن كُنتُمۡ فَٰعِلِينَ

Umwe muribo avuga ati:- ntimu mugandagure Yussufu (iii) mugabo nimu mujugunye mw’iriba rirerire hanyuma baze bamutore bamwe bazoba bari mungendo zabo, kuko muri mwebwe murafise uruhara rwukugira ikintu icarico cose

12:11

قَالُواْ يَٰٓأَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأۡمَ۬نَّا عَلَىٰ يُوسُفَ وَإِنَّا لَهُۥ لَنَٰصِحُونَ

Nabo baciye bavuga bati:- ewe Data wacu, ni kuki utatwizera kubera Yussufu (iii), mu vy’ukuri twebwe turi mubantu bamwipfuriza amahoro

12:12

أَرۡسِلۡهُ مَعَنَا غَدًا يَرۡتَعۡ وَيَلۡعَبۡ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَٰفِظُونَ

Nimu mutware ejo hamwe natwe hanyuma azofungura n’akanyamuneza ntangere nugukina natwe, kandi ntankeka twebwe tuzomukingira bimwe bihagije

12:13

قَالَ إِنِّي لَيَحۡزُنُنِيٓ أَن تَذۡهَبُواْ بِهِۦ وَأَخَافُ أَن يَأۡكُلَهُ ٱلذِّئۡبُ وَأَنتُمۡ عَنۡهُ غَٰفِلُونَ

Umuvyeyi wabo avuga ati:- mu vy’ukuri jewe biranteye agahinda kuri mwebwe kujana nawe iyo mugiye, kandi nkaba ntinya yuko yoribwa n’imbwebwe namwe aho muri mwasamaye

12:14

قَالُواْ لَئِنۡ أَكَلَهُ ٱلذِّئۡبُ وَنَحۡنُ عُصۡبَةٌ إِنَّآ إِذًا لَّخَٰسِرُونَ

Nabo bishura Umuvyeyi wabo bati:- niyaribwa n’imbwebwe natwe turi umurwi ukomeye cane, ntankeka twebwe tuzoba turi muruhombo runiniya atakamaro dufise

12:15

فَلَمَّا ذَهَبُواْ بِهِۦ وَأَجۡمَعُوٓاْ أَن يَجۡعَلُوهُ فِي غَيَٰبَتِ ٱلۡجُبِّۚ وَأَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡهِ لَتُنَبِّئَنَّهُم بِأَمۡرِهِمۡ هَٰذَا وَهُمۡ لَا يَشۡعُرُونَ

Rero mugihe bamutwara bumvikanye yuko bamushira mukinogo c’iriba rirerire, natwe duca tumumenyesha yuko azobabwira iri jambo ryabo nabo batabizi

12:16

وَجَآءُوٓ أَبَاهُمۡ عِشَآءً يَبۡكُونَ

Bagaruka kwa Se wabo mw’ijoro bariko bararira

12:17

قَالُواْ يَٰٓأَبَانَآ إِنَّا ذَهَبۡنَا نَسۡتَبِقُ وَتَرَكۡنَا يُوسُفَ عِندَ مَتَٰعِنَا فَأَكَلَهُ ٱلذِّئۡبُۖ وَمَآ أَنتَ بِمُؤۡمِنٍ لَّنَا وَلَوۡ كُنَّا صَٰدِقِينَ

Baca bavuga bati :- ewe Data wacu, mu vy’ukuri twebwe twagiye guhiganwa mubijanye n’ukwinonora imitsi hanyuma dusiga Yussufu (iii) aho ibintu vyacu biri, rero imbwebwe ica iramurya, mugabo wewe muvyeyi wacu ntushobora kutwemera nagatoyi nayo twebwe aho turi tuvugisha ukuri kwama

12:18

وَجَآءُو عَلَىٰ قَمِيصِهِۦ بِدَمٍ كَذِبٍۚ قَالَ بَلۡ سَوَّلَتۡ لَكُمۡ أَنفُسُكُمۡ أَمۡرًاۖ فَصَبۡرٌ جَمِيلٌۖ وَٱللَّهُ ٱلۡمُسۡتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ

Baca bazana hejuru y’impuzu yiwe amaraso y’ububeshi, Se wabo avuga ati:- nkumbure imitima yanyu isharijwe niri jambo, rero ukwihangana kuri jewe niko kwiza, n’Imana niyo isabwa imfashanyo kuri ibi vyose muvuga

12:19

وَجَآءَتۡ سَيَّارَةٌ فَأَرۡسَلُواْ وَارِدَهُمۡ فَأَدۡلَىٰ دَلۡوَهُۥۖ قَالَ يَٰبُشۡرَىٰ هَٰذَا غُلَٰمٌۚ وَأَسَرُّوهُ بِضَٰعَةًۚ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِمَا يَعۡمَلُونَ

Haca hashika abari murugendo kuri rya riba, barungika umuvomyi w’amazi wabo, nawe aca yibiza indobo yiwe muri ryariba ry’amazi adugije yandobo aza abona umwana aca avuga ati:- ehe! n’akanyamuneza keza k’uyu musore w’umuhungu nabo baca baramunyegeza bavuga yuko baronse mubidandazwa baguze, n’Imana ikaba yari ifise ubumenyi bw’ivyo bahora bagira vyose

12:20

وَشَرَوۡهُ بِثَمَنِۭ بَخۡسٍ دَرَٰهِمَ مَعۡدُودَةٍ وَكَانُواْ فِيهِ مِنَ ٱلزَّٰهِدِينَ

Baca baramugurisha kukiguzi kibayabaye c’amafaranga y’imparurwa kuko batari bamukeneye nukumwitaho cane

12:21

وَقَالَ ٱلَّذِي ٱشۡتَرَىٰهُ مِن مِّصۡرَ لِٱمۡرَأَتِهِۦٓ أَكۡرِمِي مَثۡوَىٰهُ عَسَىٰٓ أَن يَنفَعَنَآ أَوۡ نَتَّخِذَهُۥ وَلَدًاۚ وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلِنُعَلِّمَهُۥ مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِۚ وَٱللَّهُ غَالِبٌ عَلَىٰٓ أَمۡرِهِۦ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ

Nuwamuguze ari mugisagara ca Misiri (Egypte) yaciye abwira umutambukanyi wiwe ati:- nimumutegurire aho azoba uyu mushumvyi nkumbure azotugirira akamaro canke tukazomugena kuba ikibondo cacu, kuri ivyo rero Yussufu twaramutsimbataje muri ico gisagara ca Misiri n’umunezero ntangere kugira ngo tumwigishe ukuri kw’amajambo, n’Imana niyo nyene intsinzi hejuru y’ijambo ryayo mugabo abantu benshi ntanakimwe bazi

12:22

وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُۥٓ ءَاتَيۡنَٰهُ حُكۡمًا وَعِلۡمًاۚ وَكَذَٰلِكَ نَجۡزِي ٱلۡمُحۡسِنِينَ

Nawe Yussufu (iii) mugihe yashika mubigero twaciye tumuha ubutegetsi n’ubumenyi nkuko turiha abagira neza

12:23

وَرَٰوَدَتۡهُ ٱلَّتِي هُوَ فِي بَيۡتِهَا عَن نَّفۡسِهِۦ وَغَلَّقَتِ ٱلۡأَبۡوَٰبَ وَقَالَتۡ هَيۡتَ لَكَۚ قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِۖ إِنَّهُۥ رَبِّيٓ أَحۡسَنَ مَثۡوَايَۖ إِنَّهُۥ لَا يُفۡلِحُ ٱلظَّٰلِمُونَ

N’umukenyezi yari munzu mwa Yussufu (iii) yabamwo yaramugomwe nawe atavyipfuza kuriwe, aca arugara imiryango n’ukumubwira ati:- nuze ngaha, nawe amwishura ati:- jewe ndikinze ku Mana yanje mu vy’ukuri niyo data wanje yanteguriye ubu bwicaro bwanje ngaha bwiza, mu vy’ukuri abahemukiye imitima yabo ntantsinzi bafise

12:24

وَلَقَدۡ هَمَّتۡ بِهِۦۖ وَهَمَّ بِهَا لَوۡلَآ أَن رَّءَا بُرۡهَٰنَ رَبِّهِۦۚ كَذَٰلِكَ لِنَصۡرِفَ عَنۡهُ ٱلسُّوٓءَ وَٱلۡفَحۡشَآءَۚ إِنَّهُۥ مِنۡ عِبَادِنَا ٱلۡمُخۡلَصِينَ

Aca amwishiramwo n’ivyipfuzo vyiwe vyose iyo atabona ibimenyetso vy’Umuremyi wiwe, twabigize gutyo kugira ngo tumukingire n’amabi yose, mu vy’ukuri yari mu bantu bacu basukuwe neza

12:25

وَٱسۡتَبَقَا ٱلۡبَابَ وَقَدَّتۡ قَمِيصَهُۥ مِن دُبُرٍ وَأَلۡفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا ٱلۡبَابِۚ قَالَتۡ مَا جَزَآءُ مَنۡ أَرَادَ بِأَهۡلِكَ سُوٓءًا إِلَّآ أَن يُسۡجَنَ أَوۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Bose uko ari babiri baciye birukira kumuryango, wamukenyezi aca amutaburirako impuzu yiwe imugongo baca batubirana n’umutambukanyi wiwe imbere y’urwo rugi, uyo mupfasoni aca avuga ati:- nta mpembo y’uwugomba kugira amabi nkayo n’umutambukanyi wawe atari uko yobohwa mw’ibohero canke agahabwa ibihano bibabaza cane

12:26

قَالَ هِيَ رَٰوَدَتۡنِي عَن نَّفۡسِيۚ وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّنۡ أَهۡلِهَآ إِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن قُبُلٍ فَصَدَقَتۡ وَهُوَ مِنَ ٱلۡكَٰذِبِينَ

Yussufu nawe aca avuga ati:- uyu mupfasoni niwe yangomwe nanje ntamugomwe n’icabona cari muri uwo murwi wuyu mupfasoni nawe aca atanga ivyemezo vyiwe n’ukuvuga ati:- niyaba impuzu yiwe yatabuwe imbere, uyo mupfasoni azoba avugishije ukuri, nawe Yussufu (iii) azoba ariwe mubeshi

12:27

وَإِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٍ فَكَذَبَتۡ وَهُوَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ

Nayo impuzu yiwe ikaba yatabuwe inyuma rero uyo mukenyezi niwe azoba ariwe mubeshi nawe Yussufu (iii) azoba avugishije ukuri

12:28

فَلَمَّا رَءَا قَمِيصَهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُۥ مِن كَيۡدِكُنَّۖ إِنَّ كَيۡدَكُنَّ عَظِيمٌ

Umugabo wiwe abonye yuko impuzu yiwe yatabuwe inyuma aca avuga ati:- mu vy’ukuri ibi vyose kuri mwebwe bagore nimungeso zanyu, ntankeka ingeso zanyu mwebwe bagore nininiya cane

12:29

يُوسُفُ أَعۡرِضۡ عَنۡ هَٰذَاۚ وَٱسۡتَغۡفِرِي لِذَنۢبِكِۖ إِنَّكِ كُنتِ مِنَ ٱلۡخَاطِـِٔينَ

Yussufu (iii) ibi vyose nubireke, na wewe mupfasoni nusabe ikigongwe kubicumuro vyawe, mu vy’ukuri wewe uri mubantu bagize amakosa

12:30

وَقَالَ نِسۡوَةٌ فِي ٱلۡمَدِينَةِ ٱمۡرَأَتُ ٱلۡعَزِيزِ تُرَٰوِدُ فَتَىٰهَا عَن نَّفۡسِهِۦۖ قَدۡ شَغَفَهَا حُبًّاۖ إِنَّا لَنَرَىٰهَا فِي ضَلَٰلٍ مُّبِينٍ

Babapfasoni bico gisagara baca baronka inkuru baguma baguma bavuga bati :- Umupfasoni w’umusikiranganji yagomye umukozi wiwe nawe atamugomwe, mu vy’ukuri yari yaramukoze k’umutima wiwe kubera urukundo, ntankeka natwe tumubona yuko ari mubantu bazimiye bari k’umugaragaro

12:31

فَلَمَّا سَمِعَتۡ بِمَكۡرِهِنَّ أَرۡسَلَتۡ إِلَيۡهِنَّ وَأَعۡتَدَتۡ لَهُنَّ مُتَّكَـًٔا وَءَاتَتۡ كُلَّ وَٰحِدَةٍ مِّنۡهُنَّ سِكِّينًا وَقَالَتِ ٱخۡرُجۡ عَلَيۡهِنَّۖ فَلَمَّا رَأَيۡنَهُۥٓ أَكۡبَرۡنَهُۥ وَقَطَّعۡنَ أَيۡدِيَهُنَّ وَقُلۡنَ حَٰشَ لِلَّهِ مَا هَٰذَا بَشَرًا إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا مَلَكٌ كَرِيمٌ

Wa mukenyezi w’Umushikiranganji mugihe yumva imvugo yabo bakenyezi yarabahamagaje nukubazimana nuguha umw’umwe muribo imbugita nuguca abwira Yussufu (iii) ngo yibonekeze imbere yabo bakenyezi, rero mugihe bamubona babonye yuko ari ikintu kininiya cane nuguca bitemagura amaboko yabo nukuvuga bati:- eka! uyu s’umuntu, ntiyari kuba uyu atari Umumarayika mutagatifu

12:32

قَالَتۡ فَذَٰلِكُنَّ ٱلَّذِي لُمۡتُنَّنِي فِيهِۖ وَلَقَدۡ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفۡسِهِۦ فَٱسۡتَعۡصَمَۖ وَلَئِن لَّمۡ يَفۡعَلۡ مَآ ءَامُرُهُۥ لَيُسۡجَنَنَّ وَلَيَكُونًا مِّنَ ٱلصَّٰغِرِينَ

Wa mupfasoni w’umushikiranganji aca avuga ati:- uyu niwa muntu mwantayeko umwikomo, mu vy’ukuri nanje naramugomwe kubisumba umutima wanje, mugabo yarikinze rero natagira ivyo ndamutegetse mu vy’ukuri azoca atabwa mw’ibohero kandi azoba ari mubantu bakengerwa

12:33

قَالَ رَبِّ ٱلسِّجۡنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدۡعُونَنِيٓ إِلَيۡهِۖ وَإِلَّا تَصۡرِفۡ عَنِّي كَيۡدَهُنَّ أَصۡبُ إِلَيۡهِنَّ وَأَكُن مِّنَ ٱلۡجَٰهِلِينَ

Yussufu (iii) aca avuga ati:- ewe Muremyi wanje nikundiye cane ibohero gusumba ibi bampamagarirako, rero nutankurira izi ngeso zabo, jewe nzobatumbera kandi nzoba ndi mubantu b’ibijuju

12:34

فَٱسۡتَجَابَ لَهُۥ رَبُّهُۥ فَصَرَفَ عَنۡهُ كَيۡدَهُنَّۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ

Rero Umuremyi wiwe yaritabiriye igisabisho ciwe nukumukurira izo ngeso zabo bakenyezi, ntankeka Imana niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

12:35

ثُمَّ بَدَا لَهُم مِّنۢ بَعۡدِ مَا رَأَوُاْ ٱلۡأٓيَٰتِ لَيَسۡجُنُنَّهُۥ حَتَّىٰ حِينٍ

Munyuma baciye babonekerwa bamaze kubona ibimenyetso yuko yoja mw’ibuye kukiringo kigufiya

12:36

وَدَخَلَ مَعَهُ ٱلسِّجۡنَ فَتَيَانِۖ قَالَ أَحَدُهُمَآ إِنِّيٓ أَرَىٰنِيٓ أَعۡصِرُ خَمۡرًاۖ وَقَالَ ٱلۡأٓخَرُ إِنِّيٓ أَرَىٰنِيٓ أَحۡمِلُ فَوۡقَ رَأۡسِي خُبۡزًا تَأۡكُلُ ٱلطَّيۡرُ مِنۡهُۖ نَبِّئۡنَا بِتَأۡوِيلِهِۦٓۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ

Baca binjirana nawe mw’ibohero bari kumwe n’imisore ibiri, umwe muribo aca avuga ati:- mu vy’ukuri jewe nisanze ndiko ndakanyura urukanywa, n’uwundi nawe avuga ati:- jewe mu vy’ukuri nisanze nikoreye imikate kumutwe wanje, n’inyoni nazo ziyindirako, none n’udusigurire ivyarivyo, mu vy’ukuri twebwe tukubona yuko uri mubantu b’intungane

12:37

قَالَ لَا يَأۡتِيكُمَا طَعَامٌ تُرۡزَقَانِهِۦٓ إِلَّا نَبَّأۡتُكُمَا بِتَأۡوِيلِهِۦ قَبۡلَ أَن يَأۡتِيَكُمَاۚ ذَٰلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّيٓۚ إِنِّي تَرَكۡتُ مِلَّةَ قَوۡمٍ لَّا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَهُم بِٱلۡأٓخِرَةِ هُمۡ كَٰفِرُونَ

Nawe Yussuf (iii) yavuze ati:- ntabifungurwa bizobashikira muzohabwa atari uko nzobamenyesha insiguro yavyo imbere yuko bibashikira, kuko ibi vyose nimuvyo Umuremyi wanje yanyigishije, mu vy’ukuri jewe sinkurikira imico y’abantu batemera Imana y’ukuri kandi batemera umusi w’umuhero w’Isi

12:38

وَٱتَّبَعۡتُ مِلَّةَ ءَابَآءِيٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَۚ مَا كَانَ لَنَآ أَن نُّشۡرِكَ بِٱللَّهِ مِن شَيۡءٍۚ ذَٰلِكَ مِن فَضۡلِ ٱللَّهِ عَلَيۡنَا وَعَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشۡكُرُونَ

Jewe nkurikiye imico yaba Data banje ariyo ntumwa y’Imana Ibrahimu (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Is’haqa (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Ya’aqubu (iii) kandi ntaburenganzira dufise bw’ukugereranya Imana n’ibindi bintu, iyi nimumihezagiro y’Imana iri hejuru yacu no hejuru y’abandi bantu, mugabo abantu benshi muri twebwe ntibashima

12:39

يَٰصَٰحِبَيِ ٱلسِّجۡنِ ءَأَرۡبَابٌ مُّتَفَرِّقُونَ خَيۡرٌ أَمِ ٱللَّهُ ٱلۡوَٰحِدُ ٱلۡقَهَّارُ

Mwambohe bagenzi banje, mbega Imana nyinshi zitandukanye n’izindi nizo nziza canke n’Imana imwe yonyene rudende ifise ububasha buri hejuru y’ibintu vyose

12:40

مَا تَعۡبُدُونَ مِن دُونِهِۦٓ إِلَّآ أَسۡمَآءً سَمَّيۡتُمُوهَآ أَنتُمۡ وَءَابَآؤُكُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلۡطَٰنٍۚ إِنِ ٱلۡحُكۡمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّآ إِيَّاهُۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلۡقَيِّمُ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ

Ntimusenga atariyo yonyene n’amazina mwatondesheje mwebwe nyene hamwe n’abavyeyi banyu, Imana ntiyamanuye ivyemezo kuri ivyo, kandi ntategeko atari itegeko ry’Imana gusa yategetse yuko mutosenga uwariwe wese atari Imana yonyene gusa, iyo rero niyo dini igororotse mugabo abantu benshi ntabumenyi bafise

12:41

يَٰصَٰحِبَيِ ٱلسِّجۡنِ أَمَّآ أَحَدُكُمَا فَيَسۡقِي رَبَّهُۥ خَمۡرًاۖ وَأَمَّا ٱلۡأٓخَرُ فَيُصۡلَبُ فَتَأۡكُلُ ٱلطَّيۡرُ مِن رَّأۡسِهِۦۚ قُضِيَ ٱلۡأَمۡرُ ٱلَّذِي فِيهِ تَسۡتَفۡتِيَانِ

Emwe mbohe bagenzi banje uko muri babiri, umwe muri mwebwe azosubizwa mubuzi bwiwe agende kunywesha Se buja wiwe urukanywa, n’uwundi nawe azokwicwa abambwe, hanyuma inyoni nazo zirye umutwe wiwe, urubanza rwamaze gucibwa kuri iryo jambo mwariko murabaza

12:42

وَقَالَ لِلَّذِي ظَنَّ أَنَّهُۥ نَاجٍ مِّنۡهُمَا ٱذۡكُرۡنِي عِندَ رَبِّكَ فَأَنسَىٰهُ ٱلشَّيۡطَٰنُ ذِكۡرَ رَبِّهِۦ فَلَبِثَ فِي ٱلسِّجۡنِ بِضۡعَ سِنِينَ

Yusufu yabwiye umwe yamenye yuko azorokoka muri babantu babiri ati:- unyibuke imbere y’umutegetsi wawe, mugabo Shetani yaramwibagije kwibuka Se buja wiwe kuri ivyo yaciye aguma mw’ibohero kumyaka itari mikeyi

12:43

وَقَالَ ٱلۡمَلِكُ إِنِّيٓ أَرَىٰ سَبۡعَ بَقَرَٰتٍ سِمَانٍ يَأۡكُلُهُنَّ سَبۡعٌ عِجَافٌ وَسَبۡعَ سُنۢبُلَٰتٍ خُضۡرٍ وَأُخَرَ يَابِسَٰتٍۖ يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡمَلَأُ أَفۡتُونِي فِي رُءۡيَٰيَ إِن كُنتُمۡ لِلرُّءۡيَا تَعۡبُرُونَ

N’umwami yavuze ati:- mu vy’ukuri jewe nabonye mundoto zanje inka indwi zivyibushe cane ziribwa n’izindi indwi nazo zinamvye, kandi nabonye ibigega indwi bitotahaye neza, n’ibindi bigega indwi vyumye, emwe bakuru nimunsigurire kuri iyi ndoto yanje nimwaba mwebwe mushobora gusigura iyi ndoto

12:44

قَالُوٓاْ أَضۡغَٰثُ أَحۡلَٰمٍۖ وَمَا نَحۡنُ بِتَأۡوِيلِ ٱلۡأَحۡلَٰمِ بِعَٰلِمِينَ

Bavuze bati :- izi ndoto zidasobanutse neza natwe ntanakimwe tuzi munsiguro y’izo ndoto

12:45

وَقَالَ ٱلَّذِي نَجَا مِنۡهُمَا وَٱدَّكَرَ بَعۡدَ أُمَّةٍ أَنَا۠ أُنَبِّئُكُم بِتَأۡوِيلِهِۦ فَأَرۡسِلُونِ

Aca avuga umwe yarokotse muri bamwe babiri aca yibuka inyuma y’igihe n’ukuvuga ati:- jewe ndababwira insiguro yavyo ahubwo nimundungike

12:46

يُوسُفُ أَيُّهَا ٱلصِّدِّيقُ أَفۡتِنَا فِي سَبۡعِ بَقَرَٰتٍ سِمَانٍ يَأۡكُلُهُنَّ سَبۡعٌ عِجَافٌ وَسَبۡعِ سُنۢبُلَٰتٍ خُضۡرٍ وَأُخَرَ يَابِسَٰتٍ لَّعَلِّيٓ أَرۡجِعُ إِلَى ٱلنَّاسِ لَعَلَّهُمۡ يَعۡلَمُونَ

Ewe ntumwa y’Imana Yussufu (iii) wimvugakuri, nutubwire ukuri kwama kw’izi nka indwi zivyibushe cane zizoribwa n’inka indwi zinamvye, hamwe n’ibigega indwi vy’ibiterwa bitotahaye n’ibindi bigega vyumye, kugira ngo nsubire kubantu banje bashobore kumenya inkuru y’imvaho

12:47

قَالَ تَزۡرَعُونَ سَبۡعَ سِنِينَ دَأَبًا فَمَا حَصَدتُّمۡ فَذَرُوهُ فِي سُنۢبُلِهِۦٓ إِلَّا قَلِيلًا مِّمَّا تَأۡكُلُونَ

Intumwa y’Imana Yussufu (iii) abishura ati:- mwebwe muzorima imyaka indwi ikurikirana bivanye n’ubwira bwanyu mufise, n’ivyo muzo kwimbura muze mubigumize mubigega vyavyo, mukuyemwo bikeya muzohora mufungura

12:48

ثُمَّ يَأۡتِي مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ سَبۡعٌ شِدَادٌ يَأۡكُلۡنَ مَا قَدَّمۡتُمۡ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلًا مِّمَّا تُحۡصِنُونَ

Hanyuma y’ivyo vyose hazoza iyindi myaka indwi y’ingorane izorya ivyo mwayihaye atari bikeyi muzoba mwaziganije

12:49

ثُمَّ يَأۡتِي مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ عَامٌ فِيهِ يُغَاثُ ٱلنَّاسُ وَفِيهِ يَعۡصِرُونَ

Hanyuma munyuma y’ibi vyose hazoboneka umwaka waho abantu bazofashwa, no muri uwo mwaka abantu bazokama intungwa zabo

12:50

وَقَالَ ٱلۡمَلِكُ ٱئۡتُونِي بِهِۦۖ فَلَمَّا جَآءَهُ ٱلرَّسُولُ قَالَ ٱرۡجِعۡ إِلَىٰ رَبِّكَ فَسۡـَٔلۡهُ مَا بَالُ ٱلنِّسۡوَةِ ٱلَّٰتِي قَطَّعۡنَ أَيۡدِيَهُنَّۚ إِنَّ رَبِّي بِكَيۡدِهِنَّ عَلِيمٌ

N’umwami yaciye avuga ati:- nimumuzane ngaha iwanje, yantumwa mugihe yashikira intumwa y’Imana Yussufu, yamubwiye ati:- nusubire kwa So buja wawe umubaze inkuru yaba bakenyezi bikomeretsa kumaboko yabo, ntankeka Umuremyi wanje niwe afise ubumenyi bw’ingeso zabo bakenyezi

12:51

قَالَ مَا خَطۡبُكُنَّ إِذۡ رَٰوَدتُّنَّ يُوسُفَ عَن نَّفۡسِهِۦۚ قُلۡنَ حَٰشَ لِلَّهِ مَا عَلِمۡنَا عَلَيۡهِ مِن سُوٓءٍۚ قَالَتِ ٱمۡرَأَتُ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡـَٰٔنَ حَصۡحَصَ ٱلۡحَقُّ أَنَا۠ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفۡسِهِۦ وَإِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ

Yavuze ati:- n’ikihe kintu canyu cabaye kuri mwebwe bapfasoni mugihe mwagomwa intumwa y’Imana Yussufu (iii) kandi biteye kubiri n’igomwa ryiwe kuri mwebwe, nabo bishura bati:- eka! twebwe ntaco twari tuzi kumabi ayariyo yose kuriwe, umukenyezi w’Umushikiranganji aca avuga ati:- ukuri kugiye ahabona, ni jewe namugomwe biteye kubiri n’umutima wanje, ntankeka ari mubantu bavugisha ukuri

12:52

ذَٰلِكَ لِيَعۡلَمَ أَنِّي لَمۡ أَخُنۡهُ بِٱلۡغَيۡبِ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي كَيۡدَ ٱلۡخَآئِنِينَ

Ivyo vyose nukubera yuko yomenya yuko jewe ntamuhemukiye inyuma yiwe, kandi Imana ntiha abantu bene ingeso z’abadashima ngo batekanirwe

12:53

وَمَآ أُبَرِّئُ نَفۡسِيٓۚ إِنَّ ٱلنَّفۡسَ لَأَمَّارَةُۢ بِٱلسُّوٓءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّيٓۚ إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَّحِيمٌ

Nanje sinsukura umutima wanje, mu vy’ukuri umutima uwariwo wose n’uwutegeka cane kugira amabi dukuyemwo uwo Umuremyi wanje yahaye impuhwe zawo, mu vy’ukuri Umuremyi wanje niwe nyene ikigongwe n’impuhwe zihagije

12:54

وَقَالَ ٱلۡمَلِكُ ٱئۡتُونِي بِهِۦٓ أَسۡتَخۡلِصۡهُ لِنَفۡسِيۖ فَلَمَّا كَلَّمَهُۥ قَالَ إِنَّكَ ٱلۡيَوۡمَ لَدَيۡنَا مَكِينٌ أَمِينٌ

Hanyuma Umwami yavuze ati:- nimumuzane iwanje ndamutore abe umuntu wanje bwite, rero amaze kuganira nawe yaciye avuga ati:- mu vy’ukuri kuva uno musi wewe kuri twebwe ubaye umuntu w’iteka kandi wizigiwe

12:55

قَالَ ٱجۡعَلۡنِي عَلَىٰ خَزَآئِنِ ٱلۡأَرۡضِۖ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ

Yussufu (iii) aca avuga ati:- nungire mbe uwuraba ububiko bw’igihugu cose, mu vy’ukuri jewe ndi mubareretsi beza kandi ndafise ubumenyi n’ubukerebutsi buhagije

12:56

وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي ٱلۡأَرۡضِ يَتَبَوَّأُ مِنۡهَا حَيۡثُ يَشَآءُۚ نُصِيبُ بِرَحۡمَتِنَا مَن نَّشَآءُۖ وَلَا نُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ

Uko niko twahaye intumwa y’Imana Yussufu (iii) ubutegetsi muri ico gihugu ca Misiri (Egypte) nukubamwo aho ashaka kuba hose, natwe dushikiriza imigisha yacu kuwo twishakiye, kandi natwe ntitwirengagiza kumpembo yabagira ineza

12:57

وَلَأَجۡرُ ٱلۡأٓخِرَةِ خَيۡرٌ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَكَانُواْ يَتَّقُونَ

Kandi ntankeka impembo y’umusi w’imperuka niyo nziza gusumba, cane cane kuri barya bemeye Imana yabo y’ukuri kandi bakaba bayitinya

12:58

وَجَآءَ إِخۡوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُواْ عَلَيۡهِ فَعَرَفَهُمۡ وَهُمۡ لَهُۥ مُنكِرُونَ

Baraje bene wabo na Yussufu (iii) nukwinjira iwe, atako arabamenya mugabo ntiba mutahura uwariwe

12:59

وَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمۡ قَالَ ٱئۡتُونِي بِأَخٍ لَّكُم مِّنۡ أَبِيكُمۡۚ أَلَا تَرَوۡنَ أَنِّيٓ أُوفِي ٱلۡكَيۡلَ وَأَنَا۠ خَيۡرُ ٱلۡمُنزِلِينَ

Mugihe yabaha ibifungurwa vyabo yavuze ati:- nimunzanire mwene wanyu muvukana kwa So wanyu, mbega ntimubona yuko jewe ndabapimira ibifungurwa kurugero rukwiye nanje nkaba ndi mubantu beza bazi kwakira abashitsi

12:60

فَإِن لَّمۡ تَأۡتُونِي بِهِۦ فَلَا كَيۡلَ لَكُمۡ عِندِي وَلَا تَقۡرَبُونِ

Rero nimuta nzanira uyo mwene wanyu mumenye yuko mutaronka igipimo icarico cose iwanje, kandi ntimunyegere

12:61

قَالُواْ سَنُرَٰوِدُ عَنۡهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لَفَٰعِلُونَ

Bamwishuye bati:- twebwe tuzo muyenga yenga Se wiwe, ntankeka natwe tuzogira ibi vyose

12:62

وَقَالَ لِفِتۡيَٰنِهِ ٱجۡعَلُواْ بِضَٰعَتَهُمۡ فِي رِحَالِهِمۡ لَعَلَّهُمۡ يَعۡرِفُونَهَآ إِذَا ٱنقَلَبُوٓاْ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِمۡ لَعَلَّهُمۡ يَرۡجِعُونَ

Nawe Yusufu (iii) aca abwira abakozi biwe ati:- amatungo yabo bantu bazanye kugira ngo bakabishe n’ibifungurwa nimubishire mumatu yabo, kugira ngo bibonere yuko mugihe bazogaruka mungo zabo rero tugize gutyo nkumbure bozogaruka

12:63

فَلَمَّا رَجَعُوٓاْ إِلَىٰٓ أَبِيهِمۡ قَالُواْ يَٰٓأَبَانَا مُنِعَ مِنَّا ٱلۡكَيۡلُ فَأَرۡسِلۡ مَعَنَآ أَخَانَا نَكۡتَلۡ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَٰفِظُونَ

Mugihe basubira kwa Se wabo, bamubwiye bati:- ewe Data wacu, batwimye ibifungurwa tutajanye na mwene wacu, rero reka tumujane uyu mwene wacu kugira ngo dupimirwe ivyo bifungurwa, kandi mu vy’ukuri twebwe tuzo mukingira bimwe bihagije uyo mwene wacu

12:64

قَالَ هَلۡ ءَامَنُكُمۡ عَلَيۡهِ إِلَّا كَمَآ أَمِنتُكُمۡ عَلَىٰٓ أَخِيهِ مِن قَبۡلُ فَٱللَّهُ خَيۡرٌ حَٰفِظًاۖ وَهُوَ أَرۡحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ

Se wabo abishura ati:- nivyo jewe ndabemerere hejuru y’uyu nk’uko nabemereye kuri mwene wanyu aho hambere, Imana niyo nziza mugukingira, kandi niyo nyene impuhwe z’ukuri kwama gusumba abafise impuhwe bose

12:65

وَلَمَّا فَتَحُواْ مَتَٰعَهُمۡ وَجَدُواْ بِضَٰعَتَهُمۡ رُدَّتۡ إِلَيۡهِمۡۖ قَالُواْ يَٰٓأَبَانَا مَا نَبۡغِيۖ هَٰذِهِۦ بِضَٰعَتُنَا رُدَّتۡ إِلَيۡنَاۖ وَنَمِيرُ أَهۡلَنَا وَنَحۡفَظُ أَخَانَا وَنَزۡدَادُ كَيۡلَ بَعِيرٍۖ ذَٰلِكَ كَيۡلٌ يَسِيرٌ

Mugihe bugurura amatu yabo basanze amatungo yabo yasubijwe iwabo, baca bavuga bati:- mbega Data wacu ikindi dushaka n’igiki ?Aya matungo yacu yasubijwe iwacu, tukaba twazanye ibifungurwa kubera abantu bacu, natwe tuzomukingira mwene wacu kandi tuzoronka igipimo c’Ingamiya imwe irenzeko ico naco nico gipimo kibayabaye

12:66

قَالَ لَنۡ أُرۡسِلَهُۥ مَعَكُمۡ حَتَّىٰ تُؤۡتُونِ مَوۡثِقًا مِّنَ ٱللَّهِ لَتَأۡتُنَّنِي بِهِۦٓ إِلَّآ أَن يُحَاطَ بِكُمۡۖ فَلَمَّآ ءَاتَوۡهُ مَوۡثِقَهُمۡ قَالَ ٱللَّهُ عَلَىٰ مَا نَقُولُ وَكِيلٌ

Se wabo abishura ati:- jewe sinzomutwara umwana wanje hamwe namwe kugeza aho muzompa amasezerano kw’izina ry’Imana yuko ari ngombwako mwene wanyu muzo musubiza iwanje, kiretse mukikujwe mwese n’isanganya canke urupfu, rero mugihe bagirirana ayo masezerano yabo Se wabo yaciye avuga ati:- Imana yonyene niyo ikingira kuri ibi vyose tuvuga

12:67

وَقَالَ يَٰبَنِيَّ لَا تَدۡخُلُواْ مِنۢ بَابٍ وَٰحِدٍ وَٱدۡخُلُواْ مِنۡ أَبۡوَٰبٍ مُّتَفَرِّقَةٍۖ وَمَآ أُغۡنِي عَنكُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَيۡءٍۖ إِنِ ٱلۡحُكۡمُ إِلَّا لِلَّهِۖ عَلَيۡهِ تَوَكَّلۡتُۖ وَعَلَيۡهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُتَوَكِّلُونَ

Se wabo avuga ati:- bana banje ntimwinjire mu muryango umwe gusa, ahubwo ni mwinjire mu miryango itandukanye, nanje ntaco nobamarira imbere y’Imana kuko nta ntahe ihari atari intahe y’Imana yonyene gusa, kuko iwe niho nizeye, n’abizera nibizere kuriyo yonyene gusa

12:68

وَلَمَّا دَخَلُواْ مِنۡ حَيۡثُ أَمَرَهُمۡ أَبُوهُم مَّا كَانَ يُغۡنِي عَنۡهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَيۡءٍ إِلَّا حَاجَةً فِي نَفۡسِ يَعۡقُوبَ قَضَىٰهَاۚ وَإِنَّهُۥ لَذُو عِلۡمٍ لِّمَا عَلَّمۡنَٰهُ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ

Mugihe binjira muri ico gihugu ca Misiri (Egypte) nkuko Se wabo yababwiye, ntaco vyabamariye imbere y’Imana atari ivyari kumutima wa Se wabo Yaa’qubu (iii) yashikanye, ntankeka uyo Se wabo Yaa’qubu (iii) yari afise ubumenyi kubera yuko twamwigishije, mugabo abantu benshi ntavyo bazi

12:69

وَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيۡهِ أَخَاهُۖ قَالَ إِنِّيٓ أَنَا۠ أَخُوكَ فَلَا تَبۡتَئِسۡ بِمَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ

Mugihe binjira kwa Yussufu (iii) yaramuhobereye uyo mwene wabo avuga ati:- mu vy’ukuri jewe nimwene wanyu ntuteterwe kubera ivyo bahora bagira

12:70

فَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمۡ جَعَلَ ٱلسِّقَايَةَ فِي رَحۡلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا ٱلۡعِيرُ إِنَّكُمۡ لَسَٰرِقُونَ

Mugihe yaheza kubaha ibifungurwa vyabo yaciye ashiramwo idahiro ry’ukunyweramwo amazi mw’itu rya mwene wabo, hanyuma uwuhamagara arahamagara ati:- mwebwe muri murugendo, mu vy’ukuri mwebwe muri ibisuma

12:71

قَالُواْ وَأَقۡبَلُواْ عَلَيۡهِم مَّاذَا تَفۡقِدُونَ

Mugihe bari babatumbereye baciye bavuga bati:- mbega mwoba mwatakaje iki

12:72

قَالُواْ نَفۡقِدُ صُوَاعَ ٱلۡمَلِكِ وَلِمَن جَآءَ بِهِۦ حِمۡلُ بَعِيرٍ وَأَنَا۠ بِهِۦ زَعِيمٌ

Bavuze bati:- twebwe twatakaje idahiro ry’Umwami rero uwuzorizana azohabwa ibintu vy’uburemere bw’Ingamiya, n’intumwa y’Imana Yussufu (iii) avuga ati:- nanje kuri ivyo ndashigikiye kuri ibi vyose

12:73

قَالُواْ تَٱللَّهِ لَقَدۡ عَلِمۡتُم مَّا جِئۡنَا لِنُفۡسِدَ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا كُنَّا سَٰرِقِينَ

Bavuze bati:- kw’izina ry’Imana mwebwe muramaze kumenya yuko twebwe tutaje kugira ubwononyi muri iki gihugu, kandi twebwe ntituri ibisuma

12:74

قَالُواْ فَمَا جَزَٰٓؤُهُۥٓ إِن كُنتُمۡ كَٰذِبِينَ

Bavuga bati:- impembo yiwe izoba ari iyihe nimwaba mwebwe mubesha

12:75

قَالُواْ جَزَٰٓؤُهُۥ مَن وُجِدَ فِي رَحۡلِهِۦ فَهُوَ جَزَٰٓؤُهُۥۚ كَذَٰلِكَ نَجۡزِي ٱلظَّٰلِمِينَ

Bavuga bati:- impembo nurya muntu hazoboneka mw’itu ryiwe ico gipimo niyo mpembo kuko uko niko duhemba abahemukiye imitima yabo

12:76

فَبَدَأَ بِأَوۡعِيَتِهِمۡ قَبۡلَ وِعَآءِ أَخِيهِ ثُمَّ ٱسۡتَخۡرَجَهَا مِن وِعَآءِ أَخِيهِۚ كَذَٰلِكَ كِدۡنَا لِيُوسُفَۖ مَا كَانَ لِيَأۡخُذَ أَخَاهُ فِي دِينِ ٱلۡمَلِكِ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُۚ نَرۡفَعُ دَرَجَٰتٍ مَّن نَّشَآءُۗ وَفَوۡقَ كُلِّ ذِي عِلۡمٍ عَلِيمٌ

Aca atangura kuraba mumatu yabo imbere yuko araba mw’itu rya mwene wabo, hanyuma nyagipimo agikura mw’itu rya mwene wabo, uku niko twagiriye amahinyu intumwa y’Imana Yussufu (iii) kuko atashoboye gukingira mwene wabo kumategeko y’Umwami, atari uko Imana yonyene yabishatse, natwe duha iteka rininiya kubo twishakiye, no hejuru y’uwufise ubumenyi hariho uwufise ubumenyi kumurusha

12:77

قَالُوٓاْ إِن يَسۡرِقۡ فَقَدۡ سَرَقَ أَخٌ لَّهُۥ مِن قَبۡلُۚ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفۡسِهِۦ وَلَمۡ يُبۡدِهَا لَهُمۡۚ قَالَ أَنتُمۡ شَرٌّ مَّكَانًاۖ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا تَصِفُونَ

Baca bavuga bati:- niyaba yarivye, na mwene wabo yarivye kuva kera, mugabo intumwa y’Imana Yussufu (iii) abinyegeza k’umutima wiwe kandi ntiyabiserura aca avuga ati:- mwebwe mumerewe nabi n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’ivyo muvuga vyose

12:78

قَالُواْ يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡعَزِيزُ إِنَّ لَهُۥٓ أَبًا شَيۡخًا كَبِيرًا فَخُذۡ أَحَدَنَا مَكَانَهُۥٓۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ

Nabo baca bavuga bati:- ewe mutware, uyu arafise umuvyeyi wiwe ashaje cane, rero nutware umwe muri twebwe aho gutwara uyu, ntankeka twebwe tukubona yuko uri mubantu bagira ineza

12:79

قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ أَن نَّأۡخُذَ إِلَّا مَن وَجَدۡنَا مَتَٰعَنَا عِندَهُۥٓ إِنَّآ إِذًا لَّظَٰلِمُونَ

Intumwa y’Imana Yussufu (iii) abishura ati:- Imana ikingire kure mugufata uwutari urya twasanze mumatungo yacu ariwe, kugirango ntitube abahemukiye imitima yacu

12:80

فَلَمَّا ٱسۡتَيۡـَٔسُواْ مِنۡهُ خَلَصُواْ نَجِيًّاۖ قَالَ كَبِيرُهُمۡ أَلَمۡ تَعۡلَمُوٓاْ أَنَّ أَبَاكُمۡ قَدۡ أَخَذَ عَلَيۡكُم مَّوۡثِقًا مِّنَ ٱللَّهِ وَمِن قَبۡلُ مَا فَرَّطتُمۡ فِي يُوسُفَۖ فَلَنۡ أَبۡرَحَ ٱلۡأَرۡضَ حَتَّىٰ يَأۡذَنَ لِيٓ أَبِيٓ أَوۡ يَحۡكُمَ ٱللَّهُ لِيۖ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلۡحَٰكِمِينَ

Rero mugihe bihebura kuriwe baciye bagenda kwiherera n’ukwongorerana, umukuru wabo aca avuga ati:- mbega ntimuzi yuko So wanyu yafashe indagano kuri mwebwe kandi kw’izina ry’Imana nakera mwaragize amakosa yanyu kundagano yanyu hejuru y’intumwa y’Imana Yussufu (iii) nanje sinzova muri iki gihugu kugeza aho Data wanje azompa uruhusha, canke Imana incire urubanza rw’ukuva ngaha kuko ariyo nziza z’abacamanza

12:81

ٱرۡجِعُوٓاْ إِلَىٰٓ أَبِيكُمۡ فَقُولُواْ يَٰٓأَبَانَآ إِنَّ ٱبۡنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدۡنَآ إِلَّا بِمَا عَلِمۡنَا وَمَا كُنَّا لِلۡغَيۡبِ حَٰفِظِينَ

Nimusubire kwa So wanyu hanyuma muze muvuge muti:- ewe Data wacu, umwana wawe yivye, natwe ntitwemeje yuko umusuma yofatwa atari kuvyo dufitiyeko ubumenyi yuko atamusuma hagati yacu twamenye, kandi ntabumenyi twari dufise bijanye n’amabanga

12:82

وَسۡـَٔلِ ٱلۡقَرۡيَةَ ٱلَّتِي كُنَّا فِيهَا وَٱلۡعِيرَ ٱلَّتِيٓ أَقۡبَلۡنَا فِيهَاۖ وَإِنَّا لَصَٰدِقُونَ

Kandi mubaze abantu bo mugisagara twarimwo hamwe nabo twari kumwe murugendo, mu vy’ukuri twebwe tuvugisha ukuri kwama

12:83

قَالَ بَلۡ سَوَّلَتۡ لَكُمۡ أَنفُسُكُمۡ أَمۡرًاۖ فَصَبۡرٌ جَمِيلٌۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَأۡتِيَنِي بِهِمۡ جَمِيعًاۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ

Se wabo Ya aqubu avuga ati:- ahubwo imitima yanyu isharijwe nukumugirira ikintu, rero nihabe ukwihangana kwiza, nkumbure Imana yobagarurira bose uko bangana ntankeka Imana niyo nyene ubumenyi n’ubuhizi buhagije

12:84

وَتَوَلَّىٰ عَنۡهُمۡ وَقَالَ يَٰٓأَسَفَىٰ عَلَىٰ يُوسُفَ وَٱبۡيَضَّتۡ عَيۡنَاهُ مِنَ ٱلۡحُزۡنِ فَهُوَ كَظِيمٌ

Aca avavanura nabo n’ukuvuga ati:- yoh! agahinda kanje kuri Yussufu (iii), kubera ukurira kwinshi n’amaso yiwe araserura kubera agahinda nawe yuzuranywe nako gahinda

12:85

قَالُواْ تَٱللَّهِ تَفۡتَؤُاْ تَذۡكُرُ يُوسُفَ حَتَّىٰ تَكُونَ حَرَضًا أَوۡ تَكُونَ مِنَ ٱلۡهَٰلِكِينَ

Bavuze bati:- kw’izina ry’Imana ntushobora kutibuka Yussufu (iii) kugeza naho uzorwara canke ube mubazo honywa

12:86

قَالَ إِنَّمَآ أَشۡكُواْ بَثِّي وَحُزۡنِيٓ إِلَى ٱللَّهِ وَأَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ

Aca avuga ati:- mu vy’ukuri jewe ntakambira uku kwidoga kwanje hamwe n’aka gahinda kanje ku Mana, kandi ndafise ubumenyi ku Mana, kuvyo mwebwe mutazi

12:87

يَٰبَنِيَّ ٱذۡهَبُواْ فَتَحَسَّسُواْ مِن يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلَا تَاْيۡـَٔسُواْ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِۖ إِنَّهُۥ لَا يَاْيۡـَٔسُ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلۡقَوۡمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ

Bana banje nimugende murondere mwene wanyu Yussufu (iii) hamwe na mwene wabo, kandi ntimwihebure hamwe n’imigisha y’Imana, kuko ntibihebura hamwe n’imigisha y’Imana atari abantu b’abahakanyi b’Imana gusa

12:88

فَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَيۡهِ قَالُواْ يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهۡلَنَا ٱلضُّرُّ وَجِئۡنَا بِبِضَٰعَةٍ مُّزۡجَىٰةٍ فَأَوۡفِ لَنَا ٱلۡكَيۡلَ وَتَصَدَّقۡ عَلَيۡنَآۖ إِنَّ ٱللَّهَ يَجۡزِي ٱلۡمُتَصَدِّقِينَ

Mugihe binjira kuntumwa y’Imana Yussufu (iii) bavuze bati:- ewe mushingantahe, ingorane dufise twebwe hamwe n’abantu bacu, nuko twazanye ibidandazwa bitemewe ngaha, rero nudupimire kugipimo gikwiye kandi utugirire naza mpuhwe zawe, mu vy’ukuri Imana iriha abagira impuhwe kuri bagenzi babo

12:89

قَالَ هَلۡ عَلِمۡتُم مَّا فَعَلۡتُم بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذۡ أَنتُمۡ جَٰهِلُونَ

Se wabo yavuze ati:- mbega murazi ivyo mwagiriye Yussufu (iii) hamwe na mwene wabo mugihe mwari mubujuju

12:90

قَالُوٓاْ أَءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُۖ قَالَ أَنَا۠ يُوسُفُ وَهَٰذَآ أَخِيۖ قَدۡ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَيۡنَآۖ إِنَّهُۥ مَن يَتَّقِ وَيَصۡبِرۡ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ

Nabo bishura bati:- mbega wewe ni wewe Yussufu (iii) ? Nawe abishura ati:- ni jewe Yussufu (iii) nuyu niwe mwene wanje, Imana yaratugiriye impuhwe, mu vy’ukuri uwutinya Imana yiwe hamwe n’ukwihangana, mu vy’ukuri Imana ntiyirengagiza n’impembo y’abagira ineza

12:91

قَالُواْ تَٱللَّهِ لَقَدۡ ءَاثَرَكَ ٱللَّهُ عَلَيۡنَا وَإِن كُنَّا لَخَٰطِـِٔينَ

Bishura bati:- kw’izina ry’Imana Imana yaragutoye hejuru yacu, mu vy’ukuri twebwe twari mumakosa

12:92

قَالَ لَا تَثۡرِيبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡيَوۡمَۖ يَغۡفِرُ ٱللَّهُ لَكُمۡۖ وَهُوَ أَرۡحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ

Yussufu (iii) avuga ati:- kuri uno musi ntamwikomo uri kuri mwebwe, Imana izobagirira ikigongwe kuko niyo nyene impuhwe nyinshi gusumba abagira izo mpuhwe bose

12:93

ٱذۡهَبُواْ بِقَمِيصِي هَٰذَا فَأَلۡقُوهُ عَلَىٰ وَجۡهِ أَبِي يَأۡتِ بَصِيرًا وَأۡتُونِي بِأَهۡلِكُمۡ أَجۡمَعِينَ

Nimugende n’iyi mpuzu yanje hanyuma muyishire imbere y’amaso ya Data wanje nawe aho ari azoca asubira kubona hanyuma muce mugaruka mwese hamwe n’abantu banyu bose

12:94

وَلَمَّا فَصَلَتِ ٱلۡعِيرُ قَالَ أَبُوهُمۡ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَۖ لَوۡلَآ أَن تُفَنِّدُونِ

Mugihe bagenda bose bava mugihugu ca Misiri (Egypte), Se wabo yaciye avuga ati:- jewe ndiko ndamoterwa n’akamoto ka Yussufu (iii) naho ntariho ndizeye yuko nataye ubwenge

12:95

قَالُواْ تَٱللَّهِ إِنَّكَ لَفِي ضَلَٰلِكَ ٱلۡقَدِيمِ

Bavuga bati:- kw’izina ry’Imana, wewe uracari mubantu bakiri mubuzimire bwawe bwakera

12:96

فَلَمَّآ أَن جَآءَ ٱلۡبَشِيرُ أَلۡقَىٰهُ عَلَىٰ وَجۡهِهِۦ فَٱرۡتَدَّ بَصِيرًاۖ قَالَ أَلَمۡ أَقُل لَّكُمۡ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ

Mugihe yashika umuvugizi w’ubutumwa bwiza aca ashira impuzu ya Yussufu imbere y’amaso yiwe, mumwanya aca arabona nuguca avuga ati:- mbega sinababwiye yuko jewe mfise ubumenyi buvuye ku Mana w’ivyo mwebwe mutazi

12:97

قَالُواْ يَٰٓأَبَانَا ٱسۡتَغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَآ إِنَّا كُنَّا خَٰطِـِٔينَ

Nabo bavuga bati:- ewe Data wacu dusabire imbabazi kubera ibicumuro vyacu, ntankeka twebwe twari mubantu bari mumakosa

12:98

قَالَ سَوۡفَ أَسۡتَغۡفِرُ لَكُمۡ رَبِّيٓۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ

Aca avuga ati:- birashoboka yuko nzobasabira ikigongwe kumuremyi wanje mu vy’ukuri niyo nyene ikigongwe cinshi hamwe n’impuhwe zihagije

12:99

فَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيۡهِ أَبَوَيۡهِ وَقَالَ ٱدۡخُلُواْ مِصۡرَ إِن شَآءَ ٱللَّهُ ءَامِنِينَ

Mugihe binjira kwa Yussufu (iii) yarabahobeye abavyeyi biwe aca avuga ati:- ni mwinjire muri iki gisagara ca Misiri (Egypte) Imana ibishatse muri mumahoro

12:100

وَرَفَعَ أَبَوَيۡهِ عَلَى ٱلۡعَرۡشِ وَخَرُّواْ لَهُۥ سُجَّدًاۖ وَقَالَ يَٰٓأَبَتِ هَٰذَا تَأۡوِيلُ رُءۡيَٰيَ مِن قَبۡلُ قَدۡ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّاۖ وَقَدۡ أَحۡسَنَ بِيٓ إِذۡ أَخۡرَجَنِي مِنَ ٱلسِّجۡنِ وَجَآءَ بِكُم مِّنَ ٱلۡبَدۡوِ مِنۢ بَعۡدِ أَن نَّزَغَ ٱلشَّيۡطَٰنُ بَيۡنِي وَبَيۡنَ إِخۡوَتِيٓۚ إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِّمَا يَشَآءُۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ

Yaciye abarerura abavyeyi biwe nukubashira kunyegamo ya cami, bose hamwe baca baramanuka hasi baramupfukamira, nawe Yussufu (iii) aca avuga ati:- ewe Data wanje, iyi niyo nsiguro y’ukuri y’indoto yanje yakera, ntankeka Umuremyi wanje yayemeje kandi yangiriye impuhwe n’ukunkura mw’ibohero nukubazana mwebwe ibakuye mubugararwa munyuma yaho Shetani yakokeza hagati yanje na bene mama, mu vy’ukuri Umuremyi wanje niwe nyene gushikira ico yishakiye, kandi ntankeka Imana niyo nyene ubumenyi n’ubuhizi buhagije

12:101

رَبِّ قَدۡ ءَاتَيۡتَنِي مِنَ ٱلۡمُلۡكِ وَعَلَّمۡتَنِي مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِۚ فَاطِرَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ أَنتَ وَلِيِّۦ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۖ تَوَفَّنِي مُسۡلِمًا وَأَلۡحِقۡنِي بِٱلصَّٰلِحِينَ

Ewe Muremyi wanje, mu vy’ukuri urampaye ubwami, kandi uranyigishije insiguro y’amajambo, ewe Muremyi w’Amajuru n’Isi, n’undengutse imbere yawe nanje ndi umu Isilamu kandi unteranye nabagira ineza

12:102

ذَٰلِكَ مِنۡ أَنۢبَآءِ ٱلۡغَيۡبِ نُوحِيهِ إِلَيۡكَۖ وَمَا كُنتَ لَدَيۡهِمۡ إِذۡ أَجۡمَعُوٓاْ أَمۡرَهُمۡ وَهُمۡ يَمۡكُرُونَ

Izi nimuri zankuru ziri mumbari twakweretse, kandi ntiwari kumwe nabo mugihe bapfundika imigambi yabo n’abandi nukugira ivyago bibi cane

12:103

وَمَآ أَكۡثَرُ ٱلنَّاسِ وَلَوۡ حَرَصۡتَ بِمُؤۡمِنِينَ

Kandi benshi mubantu ntibazo kwemera naho wokwihangana gute

12:104

وَمَا تَسۡـَٔلُهُمۡ عَلَيۡهِ مِنۡ أَجۡرٍۚ إِنۡ هُوَ إِلَّا ذِكۡرٌ لِّلۡعَٰلَمِينَ

Kandi ntubasaba impembo yibi vyose, ibi vyose ntivyari kuba atari uko ari ubutumwa buri ku bantu bose

12:105

وَكَأَيِّن مِّنۡ ءَايَةٍ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ يَمُرُّونَ عَلَيۡهَا وَهُمۡ عَنۡهَا مُعۡرِضُونَ

N’ibimenyetso bingahe biri mumajuru no kw’isi bacamwo mugihe nabone batavyitaho

12:106

وَمَا يُؤۡمِنُ أَكۡثَرُهُم بِٱللَّهِ إِلَّا وَهُم مُّشۡرِكُونَ

Benshi muribo ntibemera Imana yabo y’ukuri, atari uko babishiramwo ubugereranyi bw’Imana n’ibindi bintu

12:107

أَفَأَمِنُوٓاْ أَن تَأۡتِيَهُمۡ غَٰشِيَةٌ مِّنۡ عَذَابِ ٱللَّهِ أَوۡ تَأۡتِيَهُمُ ٱلسَّاعَةُ بَغۡتَةً وَهُمۡ لَا يَشۡعُرُونَ

Mbega biyemeje yuko batazo shikirwa n’ivyago vy’ibihano vy’Imana, canke batazo shikirwa n’umusi w’imperuka giturumbuka nabo batabizi

12:108

قُلۡ هَٰذِهِۦ سَبِيلِيٓ أَدۡعُوٓاْ إِلَى ٱللَّهِۚ عَلَىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا۠ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِيۖ وَسُبۡحَٰنَ ٱللَّهِ وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ

Vuga uti:- iyi niyo nzira yanje nshikirizamwo ubutumwa bw’Imana n’ubumenyi bw’ukuri, kuri jewe hamwe nabari inyuma yanje bankurikira, n’Imana irisukuye n’igabanuko iryariryo ryose kuriyo, kandi jewe sindi mubantu bagereranya Imana n’ibindi bintu

12:109

وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن قَبۡلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُّوحِيٓ إِلَيۡهِم مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡقُرَىٰٓۗ أَفَلَمۡ يَسِيرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَيَنظُرُواْ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۗ وَلَدَارُ ٱلۡأٓخِرَةِ خَيۡرٌ لِّلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ

Natwe ntitwarungitse imbere yawe atari abagabo twahaye mubantu bo mubisagara, mbega ntibagenzuye kuri iy’Isi nukuraba ingene habaye impera n’imperuka kuba bayeho imbere yabo? N’inzu y’umusi w’imperuka niyo nziza kuri barya bantu batinya Imana yabo y’ukuri, mbega murategera

12:110

حَتَّىٰٓ إِذَا ٱسۡتَيۡـَٔسَ ٱلرُّسُلُ وَظَنُّوٓاْ أَنَّهُمۡ قَدۡ كُذِبُواْ جَآءَهُمۡ نَصۡرُنَا فَنُجِّيَ مَن نَّشَآءُۖ وَلَا يُرَدُّ بَأۡسُنَا عَنِ ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡمُجۡرِمِينَ

N’intumwa z’Imana mugihe zihebura n’ukwiyumvira yuko babwiwe amajambo y’ububeshi, imfashanyo yacu mugihe yabashikira baciye barokorwa mubo dushaka, rero n’ibihano vyacu ntibihungwa kubantu b’inkozi z’ibibi

12:111

لَقَدۡ كَانَ فِي قَصَصِهِمۡ عِبۡرَةٌ لِّأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِۗ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفۡتَرَىٰ وَلَٰكِن تَصۡدِيقَ ٱلَّذِي بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَتَفۡصِيلَ كُلِّ شَيۡءٍ وَهُدًى وَرَحۡمَةً لِّقَوۡمٍ يُؤۡمِنُونَ

Ntankeka mubiganiro vyabo nk’ibi harimwo icirwa kubantu bafise ubwenge, kuko s’amajambo yiyadukije ahubwo n’icemezo c’ivyabaye imbere yiwe, kandi n’ibiganiro vy’ibintu vyose, kandi n’uburongozi n’impuhwe ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

Translation: Sheikh Amissi Radjabu Ntamba.